ortabahce.com

İnsan artık jeolojik bir güç.

İklim değişikliği, ekosistemler üzerindeki insan etkisi ve canlı çeşitliliğinin kaybı üzerine sade notlar ve güvenilir bilimsel kaynaklar.

Antroposen?~1950
Holosen11.700 yıl
Pleistosen2,6 milyon yıl
Senozoik66 milyon yıl
Mezozoik252 milyon yıl
Paleozoik539 milyon yıl
En üstteki ince katman bizim çağımız. Henüz resmî bir adı yok.

COP31’in Türkiye Başkanlığı, BM ve diğer kurumlar tarafından ayrı ayrı yayımlanan programları burada tek yerde, gün gün bir arada.Bir gün seçin; o günün etkinliklerini yer, saat ve katılım koşullarıyla görün, dilerseniz PDF olarak kaydedin.

COP31: Türkiye’de iklim zirvesi

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı, 2026’da Antalya’da toplanıyor.

COP (Conference of the Parties), BM iklim sözleşmesine taraf yaklaşık 200 ülkenin her yıl bir araya geldiği karar organıdır. Paris Anlaşması, ısınmanın 1,5 °C ile sınırlandırılması hedefi ve ülkelerin ulusal katkı beyanları (NDC) bu zirvelerde şekillenir.

Amaç: “Uygulama COP’u”

Türkiye dönem başkanlığının teması, yeni taahhütlerden çok mevcut kararların sahada somut ve ölçülebilir sonuçlara dönüştürülmesi. Başkanlık; diyalog, uzlaşı ve eylem ilkeleri üzerine kurulu.

Müzakere gündemindeki başlıca konular

  • Küresel Durum Değerlendirmesi’nin ardından ülkelerin yeni ulusal katkı beyanları (NDC)
  • Küresel Uyum Hedefi ve iklime dirençlilik
  • Adil geçiş
  • COP30’da gündeme gelen fosil yakıtlardan çıkış ve orman koruma yol haritaları

Türkiye’nin Eylem Gündemi

Temiz enerji dönüşümü, sanayinin dönüşümü, iklime dirençli şehirler, tarım, iklim finansmanı ve Sıfır Atık başlıca öncelikler arasında. Ülkelerin iklim planlarını yatırım ve finansmanla buluşturmayı amaçlayan “İklim Uygulama Köprüsü” girişimi de bu gündemin parçası.

Tarih
9–20 Kasım 2026
Yer
Antalya EXPO alanı, Aksu, Antalya
Liderler Zirvesi
11–12 Kasım 2026
Dönem başkanlığı
Türkiye: COP31 Başkanı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum
Müzakereler
Avustralya: Müzakere Başkanı Chris Bowen
Halka açık alan
Yeşil Bölge: ücretsiz, ön kayıtla; 11–12 Kasım’da kapalı
Önceki zirve
COP30, Belém, Brezilya (2025)

Günlük program

    Program 3 Kasım 2026 itibarıyla cop31.tr, BM’nin 27 Ekim 2026 tarihli genel çizelgesi ve kurumların kendi sayfalarından derlendi. BM genel çizelgesinde günü kesinleşmemiş oturumlar iki günde de gösterilir ve tarih etiketiyle işaretlenir. Saatler değişebilir; katılmadan önce etkinlik başlığındaki bağlantıdan teyit edin. Mavi Bölge yalnızca BM akreditasyonu olanlara açıktır. PDF için yazdırma penceresinde hedef olarak “PDF olarak kaydet”i seçin.

    Küresel iklim değişikliği

    Fosil yakıtların yakılması, ormansızlaşma ve sanayi süreçleri atmosferdeki sera gazı yoğunluğunu son 800.000 yılın en yüksek düzeyine çıkardı. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), ısınmanın insan kaynaklı olduğunu artık “açıkça” ifade ediyor.

    Sonuçlar yalnızca sıcaklık artışıyla sınırlı değil: aşırı sıcak dalgaları, kuraklık, şiddetli yağışlar, deniz seviyesinin yükselmesi, okyanus asitlenmesi ve buzulların erimesi birbirini besleyen bir sistem oluşturuyor.

    Sanayi ve iklim

    Çelik, çimento ve kireç gibi ağır sanayi kolları küresel emisyonların önemli bir bölümünden sorumlu. Bu sektörlerde karbon yakalama, enerji verimliliği ve düşük karbonlu üretim yöntemleri, iklim hedeflerine ulaşmanın en zor ama en belirleyici adımları arasında.

    • ≈ 1,2 °CSanayi öncesine göre küresel ortalama ısınmaKaynak: IPCC, WMO
    • 420 ppm üzeriAtmosferdeki CO₂ yoğunluğu (sanayi öncesi ≈ 280 ppm)Kaynak: NOAA, Mauna Loa ölçümleri
    • 2024Yıllık ortalamada 1,5 °C eşiğinin ilk kez aşıldığı yılKaynak: Copernicus, WMO

    İnsan kaynaklı ekosistem etkileri

    İnsan etkisi iklimden çok daha geniş. Arazi kullanımındaki değişim, aşırı avlanma, kirlilik ve istilacı türler, ekosistemleri iklim değişikliğinden bile önce dönüştürmeye başladı. IPBES’e göre doğanın bozulmasının en büyük nedeni arazi ve deniz kullanımındaki değişim.

    Stockholm Dirençlilik Merkezi’nin gezegen sınırları çerçevesi, Dünya sisteminin güvenli işleyişi için dokuz sınır tanımlıyor. Son değerlendirmelere göre bunların çoğu aşılmış durumda: iklim, biyosfer bütünlüğü, azot ve fosfor döngüleri, tatlı su, arazi kullanımı ve yeni kimyasallar.

    • %731970’ten bu yana izlenen yaban hayatı popülasyonlarındaki ortalama düşüşKaynak: WWF Yaşayan Gezegen Raporu 2024
    • ≈ 1 milyonYok olma tehdidi altındaki hayvan ve bitki türüKaynak: IPBES Küresel Değerlendirme, 2019

    Antroposen: insan çağı

    Antroposen, insan faaliyetlerinin Dünya’nın jeolojik kayıtlarında kalıcı izler bıraktığı dönemi anlatmak için önerilen bir kavram. Nobel ödüllü kimyager Paul Crutzen’in 2000 yılında yaygınlaştırdığı terim, bugün bilim, felsefe ve sanatta ortak bir dil haline geldi.

    Antroposen Çalışma Grubu, başlangıç olarak 1950’leri önerdi; nükleer denemelerden kalan radyoaktif izler, plastikler ve fosil yakıt külleri bu “altın çivi”nin işaretleri olarak gösterildi. Ancak Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği (IUGS) 2024’te bu öneriyi resmî bir jeolojik çağ olarak kabul etmedi.

    Yani Antroposen henüz resmî bir zaman birimi değil. Yine de insanın gezegeni dönüştürdüğü bir dönemde yaşadığımız konusunda bilim dünyasında geniş bir uzlaşı var. Tartışma, bu dönüşümün nasıl adlandırılacağı ve nereden başlatılacağı üzerine.

    Altıncı kitlesel yok oluş

    Yeryüzünün tarihinde, kısa jeolojik sürelerde türlerin büyük çoğunluğunun ortadan kalktığı beş büyük yok oluş yaşandı. Bunların nedenleri volkanizma, iklim değişimleri ve bir asteroit çarpmasıydı.

    Pek çok bilim insanı, bugünkü tür kaybı hızının doğal arka plan hızının onlarca, hatta yüzlerce katı olduğunu ve altıncı bir kitlesel yok oluşun eşiğinde ya da içinde olabileceğimizi düşünüyor. Bu kez nedeni insan.

    Konu bilimsel olarak tartışmalı: Tür kaybının henüz geçmiş yok oluşların boyutuna ulaşmadığını vurgulayan araştırmacılar da var. Ancak gidişatın endişe verici olduğunda geniş bir uzlaşı bulunuyor.

    1. Ordovisiyen sonuyaklaşık 445 milyon yıl önce
    2. Geç Devoniyenyaklaşık 372 milyon yıl önce
    3. Permiyen sonuyaklaşık 252 milyon yıl önce, en büyüğü
    4. Triyas sonuyaklaşık 201 milyon yıl önce
    5. Kretase sonu66 milyon yıl önce, kuş olmayan dinozorlar
    6. Bugüninsan kaynaklı, devam ediyor mu?

    Daha fazlasını okumak için

    Bu konularda en güvenilir, düzenli güncellenen bilimsel kaynaklar.

    İklim bilimi

    Biyoçeşitlilik ve ekosistemler

    • IPBES

      Biyoçeşitlilik ve ekosistem hizmetleri üzerine hükümetlerarası bilim platformu.

    • IUCN Kırmızı Liste

      Türlerin tehlike durumunu gösteren dünya çapındaki envanter.

    • Yaşayan Gezegen Endeksi

      Yaban hayatı popülasyonlarındaki değişimin uzun dönemli izlenmesi.

    • Gezegen Sınırları

      Stockholm Dirençlilik Merkezi’nin dokuz sınır çerçevesi.

    Antroposen ve yok oluş

    Veri ve Türkiye

    İletişim

    Sürdürülebilirlik, karbon muhasebesi, iklim politikaları ya da bu sayfadaki konular hakkında soru ve görüşleriniz için bana e-posta gönderebilirsiniz.

    bora.baris@gmail.com